Kennis is om te delen, niet om te vergaren.

Deel ook en maak gebruik van de social media-buttons!

 

 

Leren volgens Kolb

Kolb vat leren op als een proces dat, steeds weer, vier stadia doorloopt:

·         fase 1: concreet ervaren

·         fase 2: waarnemen en overdenken (reflecteren)

·         fase 3: abstracte begripsvorming

·         fase 4: actief experimenteren

Pas als alle fasen worden doorlopen komt het leren echt op gang.

De fasen van de leercyclus worden gewoonlijk in dezelfde volgorde, maar niet altijd vanuit hetzelfde beginpunt, doorlopen. Het kan ook bij andere fase beginnen, zolang het maar de hele cyclus doorloopt. Alleen zo kan men tot gepersonaliseerde en betekenisvolle kennis komen.

Kolb leerstijlen.gif?1322837983268

Leerstijlen

Mensen zijn verschillend in aanleg en voorkeur. Zij ontwikkelen voorkeuren voor bepaalde fasen uit de cyclus. Daar beginnen zij bij voorkeur of besteden er de meeste tijd aan. Veel voorkomende typen lerende zijn:

De activist drukt uit dat hij graag zaken aanpast aan de omstandigheden. Zijn stijl is een combinatie van de fase actief experimenteren en concrete ervaring. Hij is genegen van alles, ook nieuwe dingen, uit te proberen en van ervaringen te leren. Hij is bijvoorbeeld sterk in het trail-and-error leren.

De observeerder bekijkt een gegeven situatie graag van allerlei kanten en evalueert. Zijn stijl is een combinatie van de fase concrete ervaring en reflectieve observatie. Hij gedijt goed in een context die vraagt om reflectie en het creëren van ideeën, die voorwaarden vormen voor verdere groei.

De theoreticus neemt graag nieuwe dingen op en is geneigd om denkbeelden en theorieën te overdenken. Zijn stijl is een combinatie van reflectieve observatie en abstracte begripsvorming. Hij kan vaak goed bottom up redeneren: inductief.

De pragmaticus legt zich graag toe op het uitvoeren of praktisch toepassen van ideeën. Zijn stijl is een combinatie van abstracte begripsvorming en actief experimenteren. Hij functioneert in het algemeen goed in situaties waarin de antwoorden op een vraag of problemen helder te definiëren zijn. De gerichtheid op toepassing leidt tot een voorkeur voor deductieve logica.

Leerstijl en opleiding

Uit diverse onderzoeken komt naar voeren dat mensen vaak met een specifieke leerstijl aan een opleiding beginnen. Lang niet altijd is er een optimale fit tussen de leerstijl van de student en die welke de opleiding van ze verwacht. Als een opleiding sterk is gericht op het leren vanuit het handelen in de praktijk en het opdoen van leerervaringen, past dat het best bij de voorkeurstijl van de activist en het minst bij die van de theoreticus.

Bewust leren

De benaderingswijze van Kolb is modeltechnisch interessant. Hij gaat uit van dezelfde opvatting van kennis als Wierdsman et al. Uitgangspunt: wat iemand heeft geleerd, moet blijken uit wat hij daarmee doet. Vandaar dat de zienswijze van Kolb ook wel ervaringsleren of learning by doing wordt genoemd.

Het model van Kolb laat zien dat dagelijkse handelingsprocessen een onderdeel kunnen zijn van leerprocessen en geeft aan hoe deze vaak onbewuste handelingsprocessen door de koppeling aan denken en beslissen opgetild kunnen worden naar het niveau van bewust leren. Essentieel daarvoor is de tussenstap van reflectie op het eigen gedrag.

Kennisspiraal.gif

Kennisspiraal van Nonaka

Nonaka et al hanteren de kennisspiraal om aan te duiden hoe mensen leren. Via socialisatie, externalisatie, combinatie wordt kennis geïnternaliseerd.

Internalisatie is een proces waardoor expliciete kennis deel gaat uitmaken van de persoonsgebonden kennis en heeft veel te maken met ‘al doende leren’. Wanneer ervaringen door middel van socialisatie, externalisatie en combinatie worden geïnternaliseerd en daardoor in de vorm van mentale modellen of technische vakkennis deel gaan uitmaken van iemands persoonsgebonden kennisbasis, worden ze waardevolle kapitaalgoederen.

Hoe moeten we het model met betrekking tot de kennisspiraal lezen?

Ten eerste begint de socialisatie meestal met het opbouwen van een interactieveld. Dit veld vergemakkelijkt de uitwisseling van ervaringen en de mentale modellen van de leden. Ten tweede wordt de externalisatie gestart door een zinvolle discussie of collectieve overdenking, waarin het gebruik van de juiste metafoor of analogie de teamleden helpt hun aan de andere kant moeilijk over te brengen en verborgen persoonsgebonden kennis over te verwoorden. Ten derde wordt de combinatiemode gestart door het netwerken van pas gecreëerde en al bestaande kennis uit andere sectoren van de organisatie; die daardoor uitkristalliseert tot een nieuw product, een nieuwe vorm van dienstverlening of een nieuw managementsysteem. Ten slotte leidt al doende leren tot internalisatie.

Tot welke kennis leiden de verschillende processen en hoe past dat op het model van Kolb?

Socialisatie leidt tot wat men zou kunnen noemen meegevoelde kennis, zoals gemeenschappelijke mentale modellen en technische vaardigheden. In het model van Kolb: concrete ervaring (sensing, feeling).

Externalisatie heeft conceptuele kennis als resultaat. In het model van Kolb: reflectieve observatie (watching).

Combinatie geeft aanleiding tot het ontstaan van systematische kennis, zoals een prototype en nieuwe technieken voor componenten. In het model van Kolb: abstracte begripsvorming (thinking).

Internalisatie levert operationele kennis op over projectmanagement, productieprocessen, het gebruik van nieuwe producten en implementatie van beleid. In het model van Kolb: actief experimenteren (doing).

In het figuur onder combineer ik het model van Kolb en het model van Nonaka et al, waardoor de overeenkomsten in beide modellen duidelijk in beeld worden gebracht.

Combi Nonaka en Kolb.gif?1322839525794

Denken en doen

Daar waar we geregeld spreken over vier leerstijlen, zijn er een aantal onderzoekers die beweren dat er slechts twee leerstijlen of oriëntaties zijn: doen en denken. De doenoriëntatie omvat een combinatie van activist en pragmaticus. De denkoriëntatie omvat observeerder en theoreticus.

Onderzoek naar de hersenhelftdominantie gaat er ook vanuit dat er twee stijlen zijn: rechtsdominant (intuïtief, spontaan, kwaliteit) en linksdominant (feitelijk, analytisch en kwantitatief). Rechterhersenhelftdominantie komt overeen met een combinatie van activist en pragmaticus, linkerhersenhelftdominantie met observeerder en theoreticus.

 

Bronnen:

·          Nieweg, M., Leren volgens Kolb, publicatie Hogeschool van Amsterdam, 2006

·          Wierdsma, A. F. M., et al, Lerend organiseren, Stenfert Kroese, Groningen, 2007

·          Nonaka, I., et al, De kenniscreërende onderneming, Scriptum, Schiedam, 2003

·          Gastmans, F., De manager, haar managerstijlen en de inspiratie van de leider, Visies (2) 2002

·          Honey, P., et al, Handboek voor de trainer; Leerstijlen, TFC Trainingsmedia, 1999