Mexico

Olmeken

Home
Mexico City
Teotihuacan
Veracruz
Catemaco
La Venta en Villahermosa: Olmeken
Palenque: Maya's
Misol-Ha en Agua Azul
Christůbal de las Casas
Canůn del Sumidero
Tehuantepec: Zapoteken
Oaxaca
Puebla
Uruapan
VolcŠn ParicutŪn
PŠtzcuaro
Mexico-City
Contact en informatie

Aanvullende informatie

De Olmeken waren een oud volk dat leefde op de laagvlakten van oostelijk Mexico. Ze worden vaak gezien als de moedercultuur van later Midden-Amerikaanse beschavingen. De Olmeken noemde zichzelf Xi (uitgesproken als Shi). Olmeken hadden grote hoofden waarvan sommige vervormd waren.

Geografie

Het rijk van de Olmeken strekte zich uit van het Tuxtlas gebergte in het westen tot de laagvlakten van de Chontalpa in het oosten. Het was dus een gebied met aanzienlijke verschillen op zowel geologisch als ecologisch gebied. In het gebied heeft men meer dan 170 Olmeekse monumenten gevonden en 80% hiervan staan bij de grootste Olmeekse centra: La Venta, Tabasco, San Lorenzo Tenochtitlan, Veracruz en Laguna de los Cerros.

Deze centra liggen op een dusdanige manier verspreid dat elk centrum bepaalde soorten grondstoffen, die voor het gehele rijk van belang waren, kon exploiteren en controleren. La Venta, het oostelijke centrum, ligt in het vruchtbare kustgebied en kon ook zorgen voor cacao, rubber en zout. San Lorenzo dat in het centrum van het rijk lag, controleerde de enorme vlaktes van de Coatzacoalcos en de handelsroutes die langs of over de rivier liepen. Laguna de los Cerros, dat grensde aan het Tuxtlas gebergte lag vlakbij de belangrijkste vindplaats van basalt, dat gebruikt werd voor onder meer het bouwen van monumenten en het vervaardigen van beelden. Misschien dat onderlinge overeenkomsten hielpen bij het in stand houden van zo'n handelsnetwerk.

Kalenders en rekenkunde

De Olmeken waren goede rekenaars en astronomen die in staat waren om nauwkeurige kalenders te maken.

De mensen die afstammelingen waren van de Olmeken en dezelfde gebieden bewoonden waren de eerste gebruikers van een "punt-streep systeem" om de datum te noteren.

Het geschreven woord

Het schrift van de Olmeken is uniek. De tekens zijn gelijk aan die van het Vai-volk afkomstig uit West-Afrika. De Olmeken spraken een vorm van Manding (Malinke-Bambara) zoals dat gesproken werd in West-Afrika.

Zowel de Olmeken als hun afstammelingen gebruikten het op hiŽrogliefen lijkende schrift. De taal gebruikt een schrijfstijl die gebaseerd is op het gebruik van lettergrepen en het werd gebruikt tussen 900 v.Chr. en 450 n.Chr.

De Olmeken introduceerde het schrijven in de Nieuwe Wereld. Het ontcijferen van het schrift heeft ons voorzien van een scherp inzicht in hun wereld.

Wetenschappers hebben lang geleden ontdekt dat de Olmeken veel symbolen en tekens aanbrachten op aardewerk, beeldjes, scepters en reliŽfs die duidelijk herkend kunnen worden als mogelijke vorm van schrijven.

Rafinesque (1832) heeft een belangrijk artikel gepubliceerd over het schrift van de Maya's. Dit artikel heeft ook geholpen bij het ontcijferen van het Olmeekse schrift. In het genoemde artikel geeft hij te kennen dat wanneer de hiŽrogliefen van de Maya's zijn terug gebracht tot hun basisvorm de gelijkenis met het Libyco-Berber schrift opmerkelijk zijn.

Het Libyco-Berber schrift kan niet gelezen worden in het Berber of het Toeareg, ofschoon deze volken een vrijwel gelijksoortig schrift gebruikten.

Het was een interessant artikel omdat de mogelijkheid werd geopperd dat de Maya tekens gelezen konden worden door ze te vergelijken met de Libyco-Berber symbolen. Dit was beslist geen vergezochte theorie, omdat we weten dat bijvoorbeeld het spijkerschrift werd gebruikt in vier verschillende talen: Soemerisch, Hittitisch, Assyrisch en Akkadiaans.

Samenleving

Veel wetenschappers stonden in het begin afwijzend tegenover de mogelijkheid dat een gemeenschap met een dusdanig hoge ontwikkelingsvorm als die van de Olmeken in de tropische omgeving kon ontstaan en sommigen spraken dan ook de gedachte uit dat zij uit andere streken waren gemigreerd. Recente opgravingen door de INAH- archeologe Rebecca Gonzalez bij La Venta en door archeologe Ann Cyphers Guillen bij San Lorenzo hebben belangrijke aanwijzingen gegeven over de ouderdom van de plaatsen en de Olmeekse levenswijze. De koolstof methode vertelt ons dat de plaatsen al in 1700 v.Chr. werden bewoond door de directe voorouders van de Olmeken. Het waren maÔsboeren die hun dieet door te vissen en te jagen aanvulden.

Centra van de Olmeken

De grote Olmeekse centra die zich bij La Venta, San Lorenzo, Laguna de los Cerros bevonden en de kleinere zoals bij Tres Zapotes waren niet alleen religieuze plaatsen. Het waren dynamische nederzettingen bewoont door ambachtslieden en boeren maar ook religieuze leiders en de heersers. De Olmeekse architectuur die bijvoorbeeld te bewonderen is bij San Lorenzo laat openbaarceremoniŽle gebouwen, verblijfplaatsen voor de elite en huizen voor het "gewone" volk zien. De Olmeekse openbaarceremoniŽle gebouwen bestonden uit aardverhogingen met daarop een op een huis lijkende constructie. Bij La Venta kunnen we zien dat na 900 v.Chr. dergelijke aardverhogingen rond grote pleinen stonden en kunnen we zien dat er een nieuw ontwerp was ontstaan. Een piramide die als verhoging dienst deed.

Irrigatie door middel van stenen "buizen"

Een belangrijk facet van de Olmeekse centra was hun ondergrondse netwerk van stenen drainage leidingen- lange U-vormige basaltblokken bedekt met stenen. Nieuwe onderzoekingen doen veronderstellen dat die systemen in feite gebruikt werden voor de aanvoer van vers drinkwater. Sommige stenen kregen ook het karakter van een monument hetgeen doet vermoeden dat het systeem ook een heilig karakter had.

Het balspel

Balspellen hebben een lange geschiedenis in Amerika en de ontdekking van verschillende rubberen ballen op de Olmeekse vindplaats bij San Lorenzo bevestigd dat ze door de Olmeken beoefend werden. Archeologen die twintig jaar geleden bij La Venta bezig waren troffen een plein aan waarvan beredeneerd werd dat het de overblijfselen waren van een wedstrijdveld en het is mogelijk dat deze velden een belangrijk onderdeel vormden van de architectuur van de Olmeekse centra.

Stenen hoofden

In 1862 werd in de staat Veracruz een kolossaal stenen hoofd ontdekt. In de daarop volgende jaren werden talloze kunstvoorwerpen in Mexico en het overige deel van Midden-Amerika gevonden die afkomstig waren van een volk dat later bekend zou worden als de Olmeken .

Monumenten vormen ook een van de belangrijkste karakteristieke kenmerken van de Olmeekse centra. Ze geven ons nu een goed idee over de ideologie van het volk. De enorme hoofden zijn eisende portretten van individuele Olmeekse heersers en het grote symbool dat weergegeven wordt op de "helm" blijkt een kenmerk te zijn van die betreffende persoon.

Kolossale hoofden verheerlijkten de heersers toen zij nog leefden en deden de mensen hen vereren als heilige voorouders na hun dood.

De tronen van de Olmeekse heersers werden gevormd door altaren. De gravure in het voorste deel beeldde de betreffende heerser uit zittende in een nis die symbool stond voor de grotingang naar de bovennatuurlijke krachten van de onderwereld. Die scŤne moest aan het volk verduidelijken dat de heerser over kosmologische krachten beschikte.

De magnifieke kolossale stenen hoofden, de massieve altaren en de gedetailleerde menselijke en dierlijke beelden die gevonden zijn bij Veracruz en Tabasco zijn de oudst bekende monumenten in het pre-Spaanse Mexico.

In 1939 werd er nabij het gigantische hoofd een gravure ontdekt met een karakteristiek Olmeeks ontwerp aan de ene zijde en een datum symbool op de andere zijde. Deze vondst zorgde voor een schok: de Olmeken hadden het voorrecht om zich de moedercultuur te noemen. Honderden jaren eerder dan iemand had kunnen vermoeden maakte simpele dorpjes plaats voor een complexe gemeenschap die geregeerd werd door koningen en priesters met indrukwekkende ceremoniŽle centra en kunstwerken. Veel mensen vinden de naam moedercultuur misleidend maar het is duidelijk dat de Olmeken er het eerst waren.

In de tussenliggende jaren werden er nog meer hoofden gevonden die allemaal Afrikaanse gezichtskenmerken hadden. Het is niet noodzakelijk om meteen te zeggen dat de stichters of de leiders van de Olmeekse beschaving uit Afrika kwamen. Veel van de originele bewoners van landen zoals Cambodja en de Filippijnen hebben dezelfde gelijkenissen. Deze kenmerken zouden geÔmporteerd kunnen zijn toen de eerste mensen Amerika binnenkwamen vanuit AziŽ.

Bij La Venta begonnen Stirling and Philip Drucker met opgravingswerkzaamheden op de plaats van een plein (Complex A) aan de noordzijde van de 32 meter hoge aarde piramide. Ze deden al snel verbazingwekkende ontdekkingen. De kuilen lieten gepolijste beitels van jade, kleurrijke aardewerken vloeren en verscheidene koninklijke begraafplaatsen zien. In een graf stond onder andere een grote zandstenen sarcofaag die in de vorm van een bovennatuurlijke kaaiman was uitgehakt. Twee andere graven kwamen tevoorschijn in een grafkamer die gebouwd was met basalten kolommen. Alle graven bevatten geschenken in de vorm van prachtige groenstenen figuren, sieraden en beitels.

Toen Stirling zijn ontdekkingen voor de Mexicaanse Vereniging voor Antropologie (Sociedad Mexicana de Antropologia) in Tuxtla Gutierrez (1942) presenteerden begon er onmiddellijk een discussie over de ouderdom van La Venta en de Olmeken.

Drucker geloofde dat La Venta gelijktijdig bestaan heeft met de Maya beschaving terwijl Alfonso Caso en Miguel Covarrubias beweerden dat de Olmeken de voorgangers waren van de Maya's en alle andere grote beschavingen in Mexico. Stirling was het eens met Caso en Covarrubias. Daar de ontmoeting zulke grote vraagtekens had achtergelaten schreef de historicus Wigberto Jimenez Moreno dat zelfde jaar "Het raadsel van de Olmeken". Het heeft nog 15 jaar geduurd voor de vraag over de ouderdom van de Olmeken beantwoord werd.

In 1957 bevestigden de eerste radiokoolstof dateringen (800- 400 v.Chr.) de mening van Caso, Covarrubias, en Stirling. Recente metingen plaatsen het ontstaan van het Olmeekse rijk in de tijdspanne tussen 1200 en 1500 v. Chr. De bossen zijn nu weg bij La Venta en er staat een grote raffinaderij, maar de archeologen hebben een grote kennis vergaard over de Olmeken. Ze lijken niet meer zo raadselachtig als in 1942.

Veel van de monumentale Olmeekse kunst is beschadigd en verminkt. De portretbeelden van de heersers zijn onthoofd en van de altaren ontbreken grote stukken. Alleen de kolossale hoofden hebben bijna ongeschonden de tand des tijd doorstaan. Ofschoon de schade toegeschreven werd aan veroveraars of revoluties is gebleken dat vernieling gedurende de 700 jaar na de bouw regelmatig voor kwam. De meeste wetenschappers gaan er echter van uit dat de schade door de Olmeken zelf is toegebracht om heilige of rituele redenen. Misschien werden de monumenten wel vernield als de bijbehorende heerser was gestorven. Nieuwe bewijsstukken duiden erop dat sommige delen van monumenten opnieuw gegraveerd en voor andere gebouwen gebruikt werden.

Het is nu bekend dat twee enorme stenen hoofden bij San Lorenzo eerst grote rechthoekige altaren zijn geweest die later bewerkt werden tot hoofden. Als een heerser stierf werd hij dan op deze manier vereerd?

Geologen hebben vastgesteld dat het basalt voor het maken van de meeste monumenten bij San Lorenzo en La Venta afkomstig is uit het gebied van het Tuxtlas gebergte. In 1960 ontdekte de archeoloog Alfonso Medellin Zenil de Llano del Jicaro: een Olmeekse basaltgroeve en werkplaats. De groeve ligt slechts 7 km. van Laguna de los Cerros en viel ook onder de verantwoording van deze plaats. Opgravingen in 1991 bij Llano del Jicaro hebben gegevens opgeleverd over het productieproces van de monumenten. Een groot onafgewerkt altaar liet zien dat de basisvorm al in de groeve gemaakt werd waarna het naar de plaats van bestemming getransporteerd werd voor verdere afwerking.

Ofschoon archeologie op vele vragen een antwoord heeft gevonden staan er nog steeds vragen open. Het onderzoek heeft zich voornamelijk toegespitst op San Lorenzo en La Venta maar er weinig bekend over Laguna de los Cerros, of de kleinere centra waaronder de boerendorpjes. Er zijn ook erg weinig gegevens over de periode tussen 500 en 300 v.Chr. en we kunnen dus niet met zekerheid zeggen hoe de Olmeekse beschaving aan zijn einde kwam. San Lorenzo en La Venta gingen in belangrijkheid achteruit, hetgeen misschien te wijten was aan de grote veranderingen in de loop van het rivierensysteem. In het noorden van het rijk was er lang na 500 v.Chr. nog sprake van een culturele vooruitgang. Tres Zapotes werd een belangrijk na-Olmeeks centrum en Laguna de los Cerros bleef tot ver in de Klassieke Periode voortbestaan als belangrijke plaats.

Kunst

De Olmeken waren vaardige pottenbakkers en ze sneden de mooiste jade sieraden.

Hun vaardigheden op artistiek gebied waren al vroeg ontwikkeld.

De meest wonderbaarlijke vondsten zijn wel de beelden. De Olmeken gebruikten hout, basalt en jade om de beeldjes te vervaardigen. De houten kunstvoorwerpen zijn de oudsten in heel Midden-Amerika.

Zij gebruikten basalt om de grote stenen hoofden te maken.

De hoogte van deze hoofden varieerde van 1,5 meter tot 3,3 meter.

Sommige zeggen dat de hoofden verband houden met offergaven. Anderen denken dat het afbeeldingen zijn van belangrijke voorouders. Weer anderen beweren dat het krijgers of balspelers waren.

Basalt werd ook gebruikt voor het maken van tronen.

De Olmeken gebruikten kunst om hun leiders af te beelden als bovennatuurlijke wezens die deels mens en deels dier waren. Het dier was meestal een panter. Er wordt aangenomen dat deze beelden na de dood van de leider werden gesloopt. De beeldjes van jade waren klein en geslachtsloos. Enkele van de meer gedetailleerde beelden droegen overdadige hoofddeksels met een lange sleep, rechthoekige borstplaten en zaten met gekruiste benen, leunden voorover en keken recht voor uit.

Een karakteristiek ontwerp binnen de Olmeekse kunst is een menselijk gezicht met de mond van een panter die ook wel "weer-panter" wordt genoemd (zoals bij weerwolf). Dit zou kunnen wijzen op het feit dat het Olmeekse geloof een variant is van het sjamanisme en zijn gedaanteverwisselingen. Er zijn bewijzen gevonden dat de Olmeken mensenoffers brachten, waaronder ook kinderen.

De site 'Mexico' is onderdeel van 'Passie voor reizen'.
 
Op 'Passie voor reizen' vind je ook reissites over bijvoorbeeld Thailand, Cuba, Madagascar, Oeganda, Gambia, Tibet, China, Nepal, Rajasthan, Cyprus, JordaniŽ en Lapland.
 
Breng ook eens een bezoek aan managementmodellen of projectmanagement.